W dniu 19 stycznia br. przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej odbyła się rozprawa w sprawie C-46/11 Komisja Europejska przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej.

Sprawa ta dotyczy skargi Komisji Europejskiej, w której zarzuciła ona Polsce dokonanie nieprawidłowej transpozycji warunków ustanowienia odstępstw określonych w art. 16 ust. 1 dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (dalej „dyrektywa siedliskowa”).

W swojej skardze Komisja Europejska oparła zarzut nieprawidłowej transpozycji art. 16 ust. 1 dyrektywy 92/43/EWG na następujących argumentach:

1. w dwóch rozporządzeniach w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt i roślin objętych ochroną dopuszcza się (§7 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra  Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących roślin objętych ochroną oraz §8 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną) ogólne odstępstwo od zakazów w odniesieniu do czynności związanych z prowadzeniem racjonalnej gospodarki rolnej, leśnej lub rybackiej, jeżeli technologia prac uniemożliwia przestrzeganie zakazów;
2. w art. 52 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody możliwość ustanowienia odstępstwa dotyczącego zapobiegania poważnym szkodom, w szczególności w gospodarstwach rolnych, leśnych lub rybackich od zakazów związanych z ochroną gatunkową zwierząt ma szerszy zakres niż odstępstwo przewidziane w art. 16 ust. 1 lit. b) dyrektywy 92/43/EWG;
3. w art. 56 ust. 4 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody możliwość zastosowania odstępstwa od zakazów dotyczących ochrony gatunkowej, w przypadku gdy wynika to z konieczności ograniczenia poważnych szkód w gospodarce, w szczególności rolnej, leśnej lub rybackiej, jest szersza od tej przewidzianej w art. 16 ust. 1 lit. b) dyrektywy 92/43/EWG;
4. w załączniku nr 2 pkt 23 do rozporządzenia w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną dopuszcza się ogólne odstępstwo od zakazów ustanowionych w §6 tego rozporządzenia, transponującym zakazy zawarte w dyrektywie w odniesieniu do wydry (Lutra lutra) występującej na terenie stawów rybnych uznanych za obręby hodowlane.

Na rozprawie Polskę reprezentował Pan Damian Krawczyk, radca ministra w Departamencie Prawa UE w MSZ oraz Pan Bogusław Majczyna, Zastępca Dyrektora Departamentu Prawa UE w MSZ.

Podczas rozprawy Polska podtrzymała i rozwinęła stanowisko przedstawione w fazie pisemnej. W przedmiocie pierwszego z powyższych argumentów Komisji Pełnomocnik Polski stwierdził, że – wbrew stanowisku Komisji – na podstawie rozporządzenia w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną polskie organy administracji nie mogą wydawać zezwoleń na stosowanie odstępstwa od ogólnych zakazów w odniesieniu do czynności związanych z prowadzeniem racjonalnej gospodarki rolnej, leśnej lub rybackiej, gdyż przepis rozporządzenia regulujący powyższe odstępstwo jest sprzeczny z nowym brzmieniem art. 52 ust 2 ustawy o ochronie przyrody. Komisja twierdziła, że organy administracji nie mają możliwości kwestionowania obowiązywania przepisów prawa i są zobowiązane do stosowania przepisów rozporządzeń nawet mimo uchylenia odpowiedniego przepisu ustawy, który dane rozporządzenie wdraża. Pełnomocnik Polski wykazał, że proponowana przez Komisję interpretacja polskiego systemu prawnego jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą praworządności oraz z tzw. „regułą walidacyjną” określoną w rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie „ Zasad techniki prawodawczej”. Zgodnie z tą regułą w zakresie, w jakim dotychczasowe akty wykonawcze są sprzeczne ze znowelizowanym upoważnieniem ustawowym, tracą one moc w dniu wejścia w życie zmian ustawy.

Po drugie, Pełnomocnik Polski zakwestionował argumentację Komisji dotyczącą rzekomej niezgodności art. 52 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody z art. 16 ust. 1 lit. b) dyrektywy siedliskowej w zakresie w jakim przepis ustawy przewiduje możliwość ustanowienia odstępstwa od zakazów związanych z ochroną gatunkową zwierząt dotyczącego zapobiegania poważnym szkodom, w szczególności w gospodarstwach rolnych, leśnych lub rybackich. Komisja stała na stanowisku, że samo wprowadzenie w ustawie możliwości stosowania odstępstwa od zakazów tworzących system ochrony gatunkowej o zakresie szerszym niż odstępstwa przewidziane w dyrektywie siedliskowej stanowi naruszenie odpowiednich przepisów tej dyrektywy. Pełnomocnik Polski wyjaśnił, że sporny przepis daje Ministrowi Środowiska możliwość przyjęcia rozporządzenia określającego powyższe odstępstwo w odniesieniu do szeregu gatunków chronionych na terenie Polski, będących poza zakresem dyrektywy siedliskowej. Ponadto Pełnomocnik Polski argumentował, że ocena prawidłowości transpozycji przepisów dyrektywy w Polsce musi uwzględniać cały systemu źródeł prawa, a więc biorąc pod uwagę to, czy Minister Środowiska wykonał upoważnienie przewidziane w ustawie o ochronie przyrody i określił dane odstępstwo w akcie wykonawczym. Dopiero przyjęcie rozporządzenia określającego przedmiotowe odstępstwo w odniesieniu do gatunków objętych zakresem dyrektywy siedliskowej stanowiłoby wprowadzenie tego odstępstwa do polskiego prawa i tym samym skutkowałoby niezgodnością polskich przepisów z art. 16 ust. 1 tej dyrektywy. Ponieważ sporne odstępstwo nie zostało określone w rozporządzeniu i nie może zostać określone ze względu na treść upoważnienia ustawowego, Pełnomocnik Polski uznał zarzut dotyczący art. 52 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie przyrody za bezzasadny.

Odpowiadając na pytania sędziów dotyczące aktualnego stanu prawnego w zakresie przepisów regulujących odstępstwa od zakazów dotyczących ochrony gatunkowej Pełnomocnik Polski poinformował Trybunał o przyjęciu nowych rozporządzeń Ministra Środowiska w sprawie ochrony gatunkowej roślin i zwierząt  oraz o zaawansowanym etapie prac nad nowelizacją ustawy o ochronie przyrody, która ma na celu uwzględnienie zarzutów podniesionych w skardze Komisji.