Istotnym elementem rozwoju Przestrzeni Wolności, Bezpieczeństwa i Sprawiedliwości jest współpraca UE z państwami trzecimi. Punktem wyjścia do działań w tym wymiarze jest założenie, że rozwój PWBiS, w tym odpowiedź UE na zagrożenia takie jak terroryzm czy przestępczość zorganizowana nie mogą być w pełni skuteczne bez współpracy z państwami trzecimi.

Początki kształtowania się współpracy w ramach wymiaru zewnętrznego JHA są stosunkowo nowe, sięgają bowiem końca lat 90 tych ubiegłego stulecia. Formalnie, rozwój aspektów międzynarodowych PWBiS zyskał na znaczeniu dzięki postanowieniom Traktatu z Amsterdamu, który wszedł w życie w 1999 r. Impuls polityczny, podkreślający konieczność współpracy UE z państwami trzecimi w zakresie JHA stanowiły konkluzje Rady Europejskiej w Tampere w 1999 r. Kwestia ta została następnie odzwierciedlona Programie z Tampere, obejmującym lata 2000 – 2004, w Programie Haskim na lata 2004-2009 i w Strategii dotyczącej zewnętrznego wymiaru JHA z 2005 r. Dokument ten usystematyzował cele i zakres współpracy z państwami trzecimi w obszarze JHA oraz wskazał na konieczność postrzegania jego wymiaru zewnętrznego jako nieodłącznego elementu polityki zewnętrznej Unii Europejskiej. Zewnętrzny wymiar PWBiS zyskał też ważną rolę w Programie Sztokholmskim oraz w kolejnych programach 6-miesięcznych państw sprawujących prezydencję w Radzie UE.

Do kluczowych partnerów Unii Europejskiej, jeśli chodzi o wymiar zewnętrzny PWBiS, należą państwa ubiegające się o członkowstwo w tej organizacji, Bałkany zachodnie, strategiczni partnerzy, to jest: Brazylia, Kanada, Rosja oraz Stany Zjednoczone, a także państwa objęte Europejską Polityką Sąsiedztwa oraz umowami o Partnerstwie i Współpracy.