W dniu 8 lipca 2010 r. przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej w Luksemburgu odbyła się rozprawa w sprawie C-307/09 do C-309/09 Vicoplus i in. Polskę na rozprawie reprezentowała Katarzyna Majcher – główny specjalista w Departamencie Prawa UE Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

Sprawa została wszczęta w wyniku pytań prejudycjalnych zadanych przez sąd holenderski. Pytania dotyczyły interpretacji przepisów, na podstawie których administracja holenderska nałożyła kary finansowe na spółki mające siedzibę w Polsce z tytułu naruszenia niderlandzkiej ustawy o zatrudnieniu cudzoziemców. Stany faktyczne wszystkich trzech spraw były dość podobne.

W sprawie C-307/09 Vicoplus niderlandzka inspekcja pracy stwierdziła, że trzech obywateli polskich zatrudnionych przez spółkę Vicoplus z siedzibą w Polsce, wykonywało czynności dla przedsiębiorstwa holenderskiego zajmującego się naprawą pomp w okresie od 15 sierpnia do 30 listopada 2005 r. bez wymaganych pozwoleń na pracę.  Podobnie, w sprawie C-308/09 B.A.M. Vermeer dwóch obywateli polskich wykonywało w dniu 1 lutego 2006 r. czynności montażu w warsztacie samochodowym w Holandii bez pozwoleń na pracę. Natomiast w sprawie C-309/09 Omalet Industrial Services dwudziestu obywateli polskich wykonywało dla spółki holenderskiej czynności związane z wywozem śmieci.  Żadne z ww. przedsiębiorstw nie uzyskało pozwoleń na pracę w zakresie czynności wykonywanych przez obywateli polskich wobec czego władze holenderskie nałożyły na każdą z firm karę grzywny.

Spory przed sądem toczyły się na gruncie stanu prawnego sprzed dnia 1 maja
2007 r., do kiedy to Królestwo Niderlandów korzystało z przewidzianej w Załączniku XII do Traktatu o Przystąpieniu do Unii Europejskiej Republiki Czeskiej, Estonii, Cypru, Łotwy, Litwy, Węgier, Malty, Rzeczpospolitej Polskiej, Słowenii i Słowacji (dalej: Akt Przystąpienia) możliwości ograniczenia swobody przepływu pracowników w rozumieniu art. 39 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (obecnie art. 45 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej). Jednocześnie pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Królestwem Niderlandów nie obowiązywał okres przejściowy w zakresie swobody świadczenia usług. 

Zgodnie z prawem obowiązującym wówczas w Holandii pracodawcy nie wolno było zatrudnić na terytorium Królestwa Niderlandów cudzoziemca bez pozwolenia na pracę. Zakaz zatrudnienia cudzoziemca bez pozwolenia na pracę nie miał zastosowania do cudzoziemca, który w ramach świadczenia usług wykonywał przejściowo pracę na rzecz pracodawcy, który miał siedzibę w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, jeśli cudzoziemiec mógł w państwie, w którym pracodawca ma siedzibę być zatrudniony jako jego pracownik, pracodawca poinformował pisemnie centralną organizację ds. pracy i zarobków o odnośnej działalności oraz – co najważniejsze z punktu widzenia tej sprawy - nie chodziło o usługę polegającą na wypożyczeniu pracowników.

Ze względu na fakt, że orzeczenie w przedmiotowej sprawie ma istotny wpływ na sytuację wielu polskich przedsiębiorców, którzy delegowali w tym czasie swoich pracowników do Holandii, Polska przestawiła w tej sprawie uwagi na piśmie. Zdaniem Rzeczypospolitej Polskiej popartej przez Komisję Europejską w omawianej sprawie władze holenderskie nie miały prawa wymagać od pracowników delegowanych z Polski pozwolenia na pracę. Delegowanie pracowników realizowane jest bowiem w ramach swobody świadczenia usług, a nie swobodnego przepływu pracowników. Okres przejściowy w Akcie Przystąpienia dotyczył natomiast jedynie swobodnego przepływu pracowników.

Z tego powodu Polska uznała, że przepisy Traktatu zakazują przyjęcia przepisów krajowych, zgodnie z którymi dla oddelegowania pracowników w rozumieniu art. 1 ust. 3 lit. c) dyrektywy 96/71/WE wymagane jest pozwolenie na pracę. Oddelegowanie pracowników w rozumieniu art. 1 ust. 3 lit. c) dyrektywy 96/71/WE następuje na warunkach charakterystycznych dla pracy tymczasowej, tj. polega wyłącznie na wynajmie pracowników tymczasowych, którzy świadczą pracę na rzecz i pod kierownictwem innego podmiotu.

Na rozprawie Polska podtrzymała stanowisko przedstawione na etapie pisemnym. W swoim wystąpieniu Pełnomocnik podkreślił, że  skoro stan faktyczny sprawy mieści się w ramach delegowania pracowników, państwa członkowskie mogą odwoływać się wyłącznie do regulacji swobody świadczenia usług. W przemówieniu wskazano na rozłączny zakres swobód traktatowych, a także brak odpowiedniego okresu przejściowego w zakresie delegowania pracowników w Akcie Przystąpienia. Pełnomocnik wskazał także na niedopuszczalność stosowania do działalności z zakresu swobody świadczenia usług ograniczeń dozwolone jedynie na podstawie innej swobody oraz sprzeciwił się zaproponowanej przez innych uczestników postępowania koncepcji wyważania swobód, która prowadzi do dyskrecjonalnego stosowania postanowień Traktatu w zależności od subiektywnej oceny podobieństwa stanu faktycznego do więcej niż jednej swobody. Pełnomocnik wskazał ponadto na brak podstawy prawnej do podziału usług na rzeczywiste i nierzeczywiste i omówił po krótce specyfikę usług polegających na delegowaniu pracowników. Kończąc swe wystąpienie Pełnomocnik wykazał brak interesu publicznego polegającego na ochronie rynku pracy.  Argumentacja ta oparta była na przepisach Traktatu dotyczących swobodnego przepływu pracowników oraz swobodnego świadczenia usług, dyrektywie 96/71/WE dotyczącej delegowania pracowników w ramach świadczenia usług, orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości oraz załączniku XII Aktu Przystąpienia.

W rozprawie brali również udział pełnomocnicy reprezentujący: Vicoplus, Niemcy, Austrię, Holandię, Danię, Czechy oraz Komisję Europejską. W swoim wystąpieniu pełnomocnik Komisji poparł stanowisko Polski. Stanowisko Polski poparł także co zrozumiałe Pełnomocnik przedsiębiorców oraz Pełnomocnik Czech, który zaproponował dodatkowo rozwiązanie problemu w oparciu o współpracę administracyjną. Wystąpienia Pełnomocnika Holandii oraz popierających państw członkowskich (Austria, Niemcy, Dania) zmierzały zasadniczo do wskazania, że w sprawie tej nie mamy do czynienia ze swobodą świadczenia usług, a swobodnym przepływem pracowników, a w tym zakresie w Holandii obowiązywał okres przejściowy. Okres ten, jak podkreślił Pełnomocnik Danii, wprowadzono w celu uniknięcia zakłóceń na rynku pracy.  Zdaniem pełnomocnika Niemiec sztywne rozdzielenie zakresu swobód traktatowych nie jest możliwe, gdyż nakładają się one wzajemnie na siebie. 

Rzecznik generalny Y.Bot zapowiedział przedstawienie swojej opinii w sprawie na dzień 9 września br.