W dniu 7 lipca br. przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej w Luksemburgu odbyła się rozprawa w sprawie C-149/10 Chatzi. Polskę na rozprawie reprezentowali pracownicy Departamentu Prawa UE w Ministerstwie Spraw Zagranicznych.

Wniosek o wydanie orzeczenia prejudycjalnego w niniejszej sprawie został przedłożony przez sąd grecki (Dioitiko Efeteio Thessalonikis). W sprawie rozpatrywanej przed sądem krajowym skarżącą jest obywatelka grecka, zatrudniona w urzędzie finansowym podlegającym ministerstwu finansów. Po urodzeniu bliźniąt został jej przyznany przewidziany w prawie greckim pełnopłatny urlop w wymiarze dziewięciu miesięcy w celu zajmowania się niemowlętami (urlop rodzicielski). Po jego ukończeniu skarżąca złożyła wniosek o przyznanie kolejnego urlopu rodzicielskiego w odniesieniu do drugiego dziecka, jednak wniosek ten został oddalony.

Omawiana sprawa dotyczyła więc ustalenia zakresu przysługującego pracownikom prawa do urlopu rodzicielskiego przysługującego w związku z urodzeniem dwojga lub więcej dzieci przy jednym porodzie. Pytania prejudycjalne dotyczyły wykładni klauzuli 2.1 Porozumienia ramowego dotyczącego urlopu rodzicielskiego zawartego przez UNICE, CEEP oraz ETUC zawartego w załączniku do dyrektywy Rady 96/34/WE z dnia 3 czerwca 1996 roku w sprawie porozumienia ramowego i miały na celu ustalenie, czy w przypadku urodzenia więcej niż jednego dziecka urlop rodzicielski przysługuje na każde urodzone dziecko, tj. w wymiarze zwielokrotnionym (np. w przypadku urodzenia bliźniąt w wymiarze podwójnym). Wątpliwości sądu krajowego co do sposobu interpretacji porozumienia ramowego wzbudziło wejście w życie Traktatu z Lizbony i nadanie mocy wiążącej Karcie Praw Podstawowych, przy czym szczególnie istotne znaczenie miały art. 20, 21 oraz 24 KPP. Sąd krajowy zastanawiał się, czy przywołane przepisy KPP nie powodują konieczności przyznania rodzicom bliźniąt, bądź nawet samym dzieciom, prawa do podwójnego urlopu rodzicielskiego.

Argumentacja sądu greckiego zmierzająca do uznania, że urlop rodzicielski przysługuje w wymiarze zwielokrotnionym, w opinii Rządu RP, nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa unijnego, przy czym oceny tej nie zmienia nadanie mocy wiążącej prawom zagwarantowanym w KPP. Celem dyrektywy jest bowiem ułatwienie godzenia życia zawodowego z rodzinnym m.in. przez umożliwienie rodzicom sprawowania opieki nad małym dzieckiem. Cel ten jest w pełni realizowany także w przypadku wykorzystania przez rodziców bliźniąt urlopu wychowawczego w pojedynczym wymiarze. Z punktu widzenia prawa polskiego przyjęcie odmiennego założenia wymagałoby także wprowadzenia istotnych zmian w przepisach prawa pracy, Kodeks pracy przewiduje bowiem, że urlop wychowawczy – będący w prawie polskim odpowiednikiem urlopu rodzicielskiego – przysługuje pracownikowi w wymiarze do 3 lat w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez nie 4 roku życia. Rzeczpospolita Polska uznała za zasadne przedstawienie uwag na piśmie, a także wzięcie udziału w fazie ustnej postępowania.

W swoim wystąpieniu Polska podtrzymała stanowisko przedstawione na etapie pisemnym oraz udzieliła odpowiedzi na pytanie zadane uczestnikom postępowania przez Trybunał Sprawiedliwości UE. Pytanie dotyczyło zakresu dodatkowych uprawnień, które należałoby ewentualnie przyznać rodzicom bliźniąt w przypadku uznania, że przysługujący im urlop rodzicielski powinien być dłuższy niż urlop przysługujący w przypadku urodzenia jednego dziecka. W tym kontekście Pełnomocnik podkreślił, iż zwielokrotnienie wymiaru urlopu rodzicielskiego przyznanego w prawie krajowym byłoby sprzeczne z zasadą równego traktowania, oznaczałoby bowiem znaczniej bardziej korzystne traktowanie rodziców bliźniąt w stosunku do rodziców dziecka urodzonego pojedynczo, co nie jest uzasadnione. Jeżeli Trybunał uznałby, że rodzicom, którym urodziło się kilkoro dzieci przy jednym porodzie należy przyznać dłuższy urlop rodzicielski, punktem odniesienia powinien być minimalny okres urlopu określony w porozumieniu ramowym.

W rozprawie brali również udział pełnomocnicy Grecji, Czech, Estonii, Wielkiej Brytanii oraz Komisji Europejskiej.

Grecja, Czechy oraz Estonia, podobnie jak Polska, prezentowały stanowisko zgodnie z którym w przypadku urodzenia bliźniąt nie ma na gruncie prawa unijnego obowiązku przyznawania dłuższego urlopu rodzicielskiego przez zwielokrotnienie wymiaru urlopu przyznanego w prawie krajowym. Przedstawiciel Wielkiej Brytanii, opowiadającej się w uwagach na piśmie za zwielokrotnieniem urlopu, zadeklarował, że ewentualne przyznanie urlopu na każde dziecko powinno dotyczyć jedynie urlopu w wymiarze minimalnym wskazanym w porozumieniu ramowym, tj. 3 miesięcy. Skupił się jednak przede wszystkim na znaczeniu KPP i praw w niej zawartych dla interpretacji porozumienia ramowego podkreślając, że KPP nie powoduje decydujących zmian w unijnym porządku prawnym.

Komisja Europejska, odpowiadając na dodatkowe, zadane wcześniej przez Trybunał pytanie, stwierdziła, że partnerzy społeczni nie wypowiedzieli się na temat wymiaru urlopu rodzicielskiego, który należy przyznać w przypadku urodzenia podczas jednego porodu więcej niż jednego dziecka. Komisja podkreśliła natomiast, że w jej ocenie urlop rodzicielski powinien przysługiwać na każde dziecko, w innym przypadku nastąpi bowiem dyskryminacja rodziców bliźniąt. Sytuacja rodziców bliźniąt jest podobna do rodziców dwójki dzieci urodzonych kolejno, którzy korzystają z dwóch urlopów rodzicielskich – po jednym na każde dziecko. Komisja uznała, że to liczba dzieci powinna być kryterium przyznawania urlopu rodzicielskiego, więc rodzice bliźniąt powinni korzystać z urlopu rodzicielskiego na takich samych warunkach, jak rodzice dwójki dzieci urodzonych kolejno. Zwielokrotnieniu powinien podlegać urlop przyznawany w pełnym wymiarze, w jakim prawo krajowe przyznaje go na jedno dziecko.

Prawo greckie przewiduje, że z urlopu rodzicielskiego można korzystać do ukończenia przez dziecko 4 roku życia. Dziecko skarżącej osiągnie ten wiek w dniu 21 maja 2011 r., aby więc skarżąca mogła ewentualnie wykorzystać drugi urlop rodzicielski w pełnym wymiarze musiałaby rozpocząć go do dnia 21 września br. Z tego względu sąd grecki zwrócił się do Trybunału z wnioskiem o zastosowanie na podstawie art. 104a regulaminu Trybunału przyspieszonego trybu postępowania. Trybunał przychylił się do tej prośby, w sprawie nie zostanie więc przedstawiona opinia rzecznika generalnego. Trybunał nie określił na rozprawie daty ogłoszenia wyroku.