W dniu 21 września br. przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej w Luksemburgu odbyła się rozprawa w sprawie T-375/09 Tele 2 Polska. Stanowisko Polski na rozprawie prezentowała Katarzyna Zawisza z Departamentu Prawa Unii Europejskiej Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

Postępowanie wszczęto na skutek pytań prejudycjalnych, które skierował do Trybunału Sprawiedliwości polski Sąd Najwyższy. Pytania Sądu Najwyższego dotyczą interpretacji przepisów rozporządzenia Rady nr 1/2003 z 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 Traktatu i uprawnień krajowych organów konkurencji, które stosują europejskie zasady konkurencji. Artykuł 5 tego rozporządzenia stwierdza, że organy ochrony konkurencji państw członkowskich mają prawo stosowania art. 81 i 82 TWE (obecnie art. 101 i 102 TFUE) w indywidualnych sprawach. Artykuł ten wylicza rodzaje decyzji, które wydać mogą organy krajowe, kiedy stosują te przepisy. Jednocześnie akapit 2 tego artykułu mówi, że - jeżeli na podstawie informacji, które posiada organ krajowy warunki ustanowienia zakazu nie zostały spełnione – to organ ten może również zdecydować, że nie ma podstaw do działania z jego strony. Pytania Sądu Najwyższego powstały na gruncie nieobowiązującej już ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Artykuł 11 tej ustawy przewidywał bowiem, że Prezes UOKiK wydaje decyzję o niestwierdzeniu stosowania praktyki ograniczającej konkurencję, jeżeli nie stwierdzi naruszenia zakazu nadużywania pozycji dominującej. Artykuł 5 rozporządzenia nie wymienia jednak takiego rodzaju decyzji. W związku z tym Sąd Najwyższy powziął wątpliwość co do tego, jak decyzję powinien wydać Prezes UOKiK, kiedy nie stwierdza naruszenia przepisów Traktatu.

Pytanie pierwsze dotyczy w istocie tego, czy art. 5 tego rozporządzenia oznacza, że krajowy organ ochrony konkurencji nie może wydać decyzji o niestwierdzeniu stosowania praktyki ograniczającej konkurencję w rozumieniu art. 82 TWE (obecnie art. 102 TFUE), jeżeli jego zdaniem przedsiębiorstwo nie naruszyło zakazu nadużywania pozycji dominującej, który wynika z tego przepisu Traktatu. Pytanie drugie dotyczy tego, jak powinien postąpić organ krajowy, gdy stwierdza, że zachowanie przedsiębiorcy nie narusza zakazu z art. 82 TWE, kiedy prawo krajowe upoważnia ten organ do zakończenia postępowania antymonopolowego wyłącznie przez wydanie decyzji o niestwierdzeniu praktyki ograniczającej konkurencję. Chodzi mianowicie o to, czy w takiej sytuacji art. 5 akapit 2 rozporządzenia stanowi bezpośrednią podstawę prawną do wydania przez ten organ „decyzji o braku podstaw do działania z jego strony” (mimo że prawo krajowe nie przewiduje wydania tego rodzaju decyzji). 

W fazie pisemnej Polska zaproponowała Trybunałowi udzielenie odpowiedzi, że organ krajowy nie jest uprawniony do wydania decyzji o niestwierdzeniu stosowania praktyki z art. 82 TWE, ponieważ art. 5 rozporządzenia nie wymienia takiej decyzji. Polska stanęła również na stanowisku, że w sytuacji, kiedy organ uznaje, że dana praktyka nie narusza przepisów Traktatu, może on wydać decyzję, która nie rozstrzyga sprawy merytorycznie, ale zamyka postępowanie. W takiej sytuacji Prezes UOKiK wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, ponieważ stało się ono bezprzedmiotowe.

W swoim wystąpieniu Pełnomocniczka Polski skupiła się na dwóch kluczowych kwestiach.

Po pierwsze, Pełnomocniczka odniosła się do stanowiska przedstawionego w uwagach na piśmie przez rząd Republiki Czeskiej. Rząd czeski w swoich uwagach na piśmie twierdził bowiem, że krajowy organ konkurencji może wydać decyzję o niestwierdzeniu stosowania praktyki ograniczającej konkurencję czyli negatywną decyzję merytoryczną, w której stwierdzi, że dana praktyka nie narusza art. 101 lub 102 TFUE. Pełnomocniczka przypomniała, że uzasadnienie projektu rozporządzenia wyraźnie stwierdza, że rozporządzenie dokonało harmonizacji niektórych zagadnień proceduralnych, która była konieczna, aby zapewnić jednolite i skuteczne stosowanie europejskich zasad konkurencji. Rozporządzenie ustanowiło dla organów krajowych obowiązek stosowania przepisów Traktatu, kiedy stosują krajowe prawo konkurencji. Organy krajowe mogą też wydawać decyzje w sprawach indywidualnych. Artykuł 5 rozporządzenia wyczerpująco wylicza te rodzaje decyzji, które może wydać organ krajowy. Ani z artykułu piątego ani z żadnego innego przepisu rozporządzenia nie wynika, aby organ krajowy miał ogólne uprawnienie do wydawania innych decyzji merytorycznych, które dotyczą stosowania art. 81 i 82 TWE (art. 101 i 102 TFUE). Również art. 11 ust. 4 rozporządzenia - który zobowiązuje krajowe organy konkurencji, aby poinformowały Komisję o określonych decyzjach, które dotyczą stosowania przepisów Traktatu, zanim jeszcze wydadzą taką decyzję – nie wymienia decyzji o niestwierdzeniu stosowania praktyki. Organ krajowy nie może więc powołać się na zasadę autonomii proceduralnej i wydać decyzję negatywną, nawet jeśli takie uprawnienie wynika z przepisów prawa krajowego. Zasada autonomii proceduralnej nie może bowiem niweczyć celu rozporządzenia, a stosowanie procedury krajowej nie może prowadzić do rozszerzającej interpretacji przepisów rozporządzenia. Pełnomocniczka zwróciła również uwagę, że negatywna decyzja merytoryczna organu krajowego czyli właśnie decyzja o niestwierdzeniu stosowania praktyki mogłaby oznaczać, że ani Komisja ani inny organ krajowy nie mogłyby wydać w odniesieniu do tej praktyki decyzji pozytywnej, ponieważ mogłyby naruszyć zasadę ne bis in idem. W związku z tym to właśnie fakt, że organ krajowy nie może wydać decyzji negatywnej, ma zabezpieczać interes Unii Europejskiej. Dzięki temu nie jest możliwe, aby negatywna decyzja organu krajowego blokowała pozytywną decyzję Komisji. Dodatkowo, wydanie negatywnej decyzji merytorycznej przez organ krajowy mogłoby ograniczać mechanizm prywatnego egzekwowania przepisów (private enforcement), na co zwracała również uwagę Komisja Europejska.

Odnośnie do pytania drugiego Pełnomocniczka podtrzymała pogląd zawarty w uwagach na piśmie. Zdaniem rządu polskiego - jeśli organ krajowy uzna, że przedsiębiorstwo nie naruszyło przepisów Traktatu – to może wydać decyzję, która kończy postępowanie, ale nie rozstrzyga sprawy merytorycznie. Takie postępowanie jest w pełni zgodne z zasadą autonomii proceduralnej.

W rozprawie brali również udział pełnomocnicy reprezentujący: Urząd Nadzoru EFTA oraz Komisję Europejską, którzy podzielali pogląd, że organ krajowy nie może wydać decyzji merytorycznej o niestwierdzeniu stosowania praktyki ograniczającej konkurencję z art. 81 i 82 TWE. Pytania sędziów dotyczyły między innymi zastosowania zasady ne bis in idem i możliwości wydania odnośnie tej samej praktyki dwóch decyzji – jednej dotyczącej braku naruszenia krajowego prawa konkurencji a drugiej umarzającej postępowanie w zakresie przepisów Traktatu.

Opinia rzecznika generalnego w tej sprawie zostanie ogłoszona w dn. 7 grudnia br. Wyrok zostanie ogłoszony w późniejszym terminie.