Ponad 6 mln młodych Europejczyków kończy naukę szkolną, uzyskawszy jedynie wykształcenie gimnazjalne lub nawet niższy poziom kwalifikacji. Osoby te mają poważne trudności w znalezieniu pracy, częściej są bezrobotne i zależne od pomocy socjalnej. Zjawisko przedwczesnego kończenia nauki utrudnia rozwój gospodarczy i społeczny oraz stanowi poważną przeszkodę na drodze do inteligentnego, zrównoważonego i sprzyjającego włączeniu społecznemu wzrostu, który jest celem Unii Europejskiej. 31 stycznia br. Komisja przyjęła plan działania, który ma pomóc państwom członkowskim w osiągnięciu wymiernego celu strategii „Europa 2020”, jakim jest zmniejszenie do 2020 r. średniego unijnego odsetka uczniów przedwcześnie kończących naukę do poziomu 10%. Odsetek ten wynosi obecnie 14,4%.

Przewodniczący Komisji Europejskiej José Manuel Barroso powiedział: „Europa nie może pozwolić, by tak wielu młodych ludzi, którzy mogliby wnieść wkład do społeczeństwa i gospodarki, pozostawało w tyle. Żeby wyjść z kryzysu, musimy wykorzystać możliwości wszystkich młodych Europejczyków.”

Europejska komisarz ds. edukacji, kultury, wielojęzyczności i młodzieży Androulla Vassiliou dodała: „Zmniejszenie odsetka Europejczyków, którzy przedwcześnie kończą naukę, o 1 punkt procentowy zaowocowałoby prawie pół milionem dodatkowych wykwalifikowanych młodych pracowników rocznie. Większości państw udało się zmniejszyć liczbę młodych osób kończących naukę z niskimi kwalifikacjami, ale potrzebne są dalsze wysiłki.”

W nowej inicjatywie Komisji przedstawiono sytuację w całej Europie pod względem przedwczesnego kończenia nauki, głównych przyczyn tego zjawiska i jego negatywnego wpływu na rozwój gospodarczy i społeczny, oraz zaproponowano bardziej skuteczne środki zaradcze.

Towarzyszący inicjatywie wniosek w sprawie zalecenia Rady zawiera wytyczne dla państw członkowskich służące tworzeniu przez nie kompleksowej i opartej na danych polityki ograniczania zjawiska przedwczesnego kończenia nauki.

Sytuacja w Europie
Pod unijnym średnim odsetkiem osób przedwcześnie kończących naukę wynoszącym obecnie 14,4% kryją się znaczne różnice między poszczególnymi państwami:

• siedem państw osiągnęło już cel w wysokości 10%: Austria, Czechy, Finlandia, Litwa, Polska, Słowacja i Słowenia;

• w trzech państwach odsetek ten wynosi więcej niż 30%: na Malcie, w Portugalii i Hiszpanii;

• w porównaniu z 2000 r. w niemal wszystkich państwach udało się ten odsetek zmniejszyć;

• w niektórych państwach, w których pozostaje on wysoki, udało się go mimo wszystko znacznie zmniejszyć: w Rumunii, na Malcie, we Włoszech, na Cyprze i w Portugalii;

• również państwom, w których już na początku bieżącego dziesięciolecia odsetek ten był niski, takim jak Holandia, Litwa, Luksemburg i Polska, udało się osiągnąć postępy.

Mimo występowania pewnych podobieństw państwa członkowskie znajdują się w różnej sytuacji pod względem najbardziej dotkniętych grup, najwyższego poziomu wykształcenia osiąganego przez osoby przedwcześnie kończące naukę oraz ich statusu na rynku pracy - zob. dodatkowe informacje w MEMO/11/52.

Jak przeciwdziałać zjawisku przedwczesnego kończenia nauki?
Przedwczesne kończenie nauki jest zjawiskiem złożonym, którego nie sposób ograniczyć wyłącznie dzięki polityce edukacji. Skuteczne strategie w tej dziedzinie muszą być powiązane z polityką edukacji i w zakresie młodzieży oraz polityką społeczną. Należy je dostosować do warunków lokalnych, regionalnych i krajowych. Strategie te powinny obejmować zapobieganie, interwencję i środki kompensacji:

• zapobieganie przedwczesnemu kończeniu nauki należy rozpocząć jak najwcześniej przez wspieranie dzieci w nauce i niedopuszczanie do sytuacji, które mogą doprowadzić je do przerwania nauki, takich jak nieudzielenie promocji do następnej klasy czy pozostawienie dzieci obcojęzycznych samym sobie;

• dzięki szybkiej i skutecznej interwencji trzeba stawić czoła pojawiającym się problemom, takim jak wagary lub słabe wyniki w nauce;

• środki kompensacji polegają na dawaniu „drugiej szansy” na uzyskanie wykształcenia, w tym na organizowaniu dodatkowych zajęć w szkole i umożliwianiu młodym osobom dorosłym ponownego podjęcia nauki.

Pomocą w zmniejszaniu zakresu omawianego zjawiska może być ściślejsza współpraca między państwami UE, wymiana dobrych praktyk i bardziej ukierunkowane korzystanie z finansowania unijnego.

Następne kroki
Propozycje Komisji zostaną przedyskutowane przez ministrów edukacji podczas posiedzenia Rady ds. Edukacji w dniach 2-4 maja w Brukseli. Państwa członkowskie powinny następnie przyjąć do końca 2012 r. własne kompleksowe strategie w oparciu o przedstawione ramy oraz realizować je przez krajowe programy reform.

Komisja natomiast przeznaczy odpowiednie fundusze w ramach programu „Uczenie się przez całe życie” i ramowego programu na rzecz badań w celu opracowania nowatorskich sposobów przeciwdziałania temu zjawisku oraz za pośrednictwem Europejskiego Funduszu Społecznego na rzecz finansowania krajowych i regionalnych działań służących ograniczeniu jego zakresu.

Dodatkowe informacje:

MEMO/11/52, w tym statystyki z podziałem na państwa.

Komisja Europejska: komunikat [COM(2011)18] pt. „Przeciwdziałanie zjawisku przedwczesnego kończenia nauki: kluczowy wkład w realizację strategii „Europa 2020” z dnia 31 stycznia 2011 r.

Wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie polityki na rzecz ograniczania zjawiska przedwczesnego kończenia nauki, [COM(2011)19] z dnia 31 stycznia 2011 r.

Dokument roboczy służb Komisji pt.: „Ograniczanie zjawiska przedwczesnego kończenia nauki” (Reducing early school leaving), [SEC(2011)96] z dnia 31 stycznia 2011 r.

Komisja Europejska: przedwczesne kończenie nauki szkolnej

Wykres 1: odsetek osób w wieku 18–24 lat, które zakończyły edukację na poziomie kształcenia gimnazjalnego lub niższym i nie uczestniczą w dalszym kształceniu ani szkoleniu (dane na 2009 r.) oraz zmiana sytuacji w latach 2000-2009 (względna zmiana wyrażona procentowo)