W dniu 16 grudnia br. przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej w Luksemburgu odbyła się rozprawa w sprawie C-271/09 Komisja Europejska przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej.

Postępowanie wszczęto na skutek skargi Komisji Europejskiej, w której zarzuciła ona Rzeczpospolitej Polskiej, iż poprzez utrzymywanie w mocy art. 136 ust. 3, art. 136a ust. 2 i art. 143, ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, które ograniczają inwestycje zagraniczne polskich Otwartych Funduszy Emerytalnych (OFE) naruszyła ona swobodę przepływu kapitału (art. 63 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej).

W toku fazy pisemnej postępowania Rzeczpospolita Polska wniosła o oddalenie skargi w całości nie zgadzając się z postawionym zarzutem, ponieważ jej zdaniem brak jest na gruncie prawa Unii Europejskiej podstaw do możliwości stosowania swobody przepływu kapitału w odniesieniu do zasad polityki inwestycyjnej OFE. Ustanowienie limitów inwestycyjnych – takich jak w ustawie o OFE – pozostaje bowiem w zakresie wyłącznej prerogatywy państw członkowskich do określenia podstawowych zasad ich systemów zabezpieczenia społecznego i nie może być oceniane w świetle swobody przepływu kapitału. Powierzenie środków systemu ubezpieczeń społecznych OFE nie zmieniło ich publicznego charakteru i nie powoduje wyłączenia możliwości decydowania przez państwo członkowskie – na podstawie art. 345 TFUE – o przeznaczeniu tych środków i zakresie ich wykorzystania.

Rzeczpospolita Polska wskazała również, że nawet gdyby swoboda przepływu kapitału miała zastosowanie do działalności OFE, to ustanowienie zakwestionowanych ograniczeń w zakresie polityki inwestycyjnej OFE jest dopuszczalne na gruncie prawa Unii Europejskiej. Strona polska powołała się przy tym na możliwość wyłączenia zastosowania swobody przepływu kapitału na podstawie art. 65 i art. 106 ust. 2 TFUE ze względu na konieczność zapewnienia odpowiedniego nadzoru nad polityką inwestycyjną OFE, co ma z kolei zapewnić stabilność finansową systemu ubezpieczeń społecznych. Poddanie polityki inwestycyjnej OFE swobodzie przepływu kapitału skutkowałoby istotnym wpływem na ich równowagę finansową, za którą polski Skarb Państwa ponosi pełną odpowiedzialność. Dodatkowo, w zakresie wyłączenia na podstawie art. 106 ust. 2 TFUE, wskazano, że system PTE/OFE to system specyficznych podmiotów, którym państwo powierzyło zadanie świadczenia usług w ogólnym interesie gospodarczym w postaci zapewnienia zabezpieczenia społecznego swoim obywatelom poprzez odpowiednią alokację środków pieniężnych zgromadzonych ze składek.

Rzeczpospolita Polska złożyła wniosek o przeprowadzenie fazy ustnej postępowania. Rozprawa w tej sprawie odbyła się w Trybunale Sprawiedliwości w dniu 16 grudnia br. Stanowisko Polski na rozprawie prezentował Pan Piotr Kucharski – główny specjalista w Departamencie Prawa Unii Europejskiej Ministerstwa Spraw Zagranicznych. W rozprawie brał również udział przedstawiciel Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego oraz Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej.

Jako pierwszy występował pełnomocnik Komisji Europejskiej, który podtrzymał w całości argumentację Komisji prezentowaną w fazie pisemnej postępowania. Podkreślił on, że działalność OFE – pomimo, iż stanowią one część polskiego systemu obowiązkowego ubezpieczenia społecznego – podlega ocenie co do zgodności ze swobodą przepływu kapitału. Jednocześnie pełnomocnik Komisji Europejskiej wskazał, że zasady inwestycji zagranicznych OFE są zbyt restrykcyjne i nieproporcjonalne do zamierzonego celu, tj. zapewnienia bezpieczeństwa środków zgromadzonych w tych funduszach.

Jako drugi głos zabrał pełnomocnik Rzeczypospolitej Polskiej, który w swoim wystąpieniu podtrzymał dotychczasowe stanowisko i żądania, przedstawiane w fazie pisemnej, oraz uwypuklił najważniejsze argumenty przedstawiane w fazie pisemnej. W szczególności wskazał on, że społeczny cel działalności OFE i publiczny charakter środków w nich zgromadzonych skutkuje tym , że swoboda przepływu kapitału nie ma zastosowania do oceny ich działalności, przez co wykonywanie przez Rzeczpospolitą Polską kompetencji w zakresie określenia podstawowych zasad systemu ubezpieczenia społecznego nie narusza w żaden sposób prawa UE. Błędne jest natomiast wybiórcze analizowanie przez Komisję Europejską działalności OFE w oderwaniu od konstrukcji całego systemu ubezpieczenia społecznego w Polsce i bez uwzględnienia jakie powszechnie zachodzą obecnie w konstrukcjach reformowanych systemów ubezpieczeń społecznych. Pełnomocnik wskazał również, że system OFE to złożony i skomplikowany mechanizm, który wymaga bardzo ostrożnego podejścia zwłaszcza w czasach globalnego kryzysu finansowego.

Pytania rzecznika generalnego oraz sędziego sprawozdawcy, zadane podczas rozprawy pełnomocnikowi Rzeczypospolitej Polskiej, zmierzały w szczególności do ustalenia charakteru działalności Otwartych Funduszy Emerytalnych, ich roli w polskim systemie obowiązkowego ubezpieczenia społecznego. Natomiast pytania skierowane do pełnomocnika Komisji dotyczyły kwestii zakresu postawionego stronie polskiej zarzutu.

Na tym rozprawa została zamknięta. Wydanie opinii rzecznika generalnego w sprawie przewidziane zostało na dzień 17 marca 2011 r. Wyrok zostanie ogłoszony w późniejszym terminie.